Cobot ทำงานกับมนุษย์ให้ปลอดภัยได้ยังไง?

Cobot คืออะไร

Cobot หรือ Collaborative Robot คือหุ่นยนต์ที่ออกแบบให้ “ทำงานร่วมกับคน” ได้ในพื้นที่เดียวกัน แตกต่างจากหุ่นยนต์อุตสาหกรรมแบบเดิมที่มักต้องกั้นรั้วและแยกโซนชัดเจน จุดเด่นของ Cobot คือความยืดหยุ่น ตั้งค่าเร็ว และเน้นมาตรการความปลอดภัยตั้งแต่ตัวเครื่องไปจนถึงวิธีติดตั้งจริง

ทำไม Cobot ถึงปลอดภัยกว่า “หุ่นยนต์อุตสาหกรรมทั่วไป”

Cobot ถูกออกแบบให้รับรู้การสัมผัส/แรงต้าน และควบคุมพฤติกรรมเมื่ออยู่ใกล้คน เช่น ชะลอความเร็ว หยุด หรือถอยกลับ เพื่อให้ความเสี่ยงจากการชนลดลง โดยความปลอดภัยของ Cobot มักมาจาก “หลายชั้น” ไม่ใช่ฟีเจอร์เดียว

5 กลไกหลักที่ทำให้ Cobot ปลอดภัยเมื่อทำงานร่วมกับคน

1) จำกัดแรงและความเร็ว (Power & Force Limiting)

Cobot ตั้งค่าขีดจำกัดแรง/ความเร็วได้ เมื่อเกิดการสัมผัสจะควบคุมแรงให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย ลดโอกาสบาดเจ็บจากแรงกระแทก

2) ตรวจจับการชนและหยุดทันที (Collision Detection / Protective Stop)

เมื่อแขนหุ่นยนต์เจอแรงต้านผิดปกติ ระบบจะสั่งหยุดแบบป้องกัน (Protective Stop) ทันที เพื่อหยุดความเสี่ยงก่อนเกิดอันตรายมากขึ้น

3) ควบคุมโหมดความปลอดภัยตามระยะห่าง (Speed & Separation Monitoring)

ร่วมกับเซนเซอร์หรือสแกนเนอร์ Cobot สามารถชะลอเมื่อคนเข้าใกล้ และหยุดเมื่อเข้าใกล้เกินกำหนด เหมาะกับงานที่คนต้องเข้าไปจัดชิ้นงานเป็นช่วง ๆ

4) จำกัดพื้นที่การทำงาน (Safety-rated Monitored Stop / Safe Zones)

กำหนด “พื้นที่ห้ามไป” หรือจำกัดมุมหมุน/ระยะเอื้อมของแขนหุ่นยนต์ ทำให้การเคลื่อนไหวไม่ล้ำเข้าโซนอันตรายหรือเสี่ยงชนอุปกรณ์อื่น

5) ปุ่มหยุดฉุกเฉินและระบบสัญญาณเตือน (E-Stop & Visual Alerts)

มีปุ่มหยุดฉุกเฉินและไฟ/เสียงเตือน เพื่อให้คนหน้างานรับรู้สถานะการทำงานและหยุดระบบได้ทันทีเมื่อผิดปกติ

“ปลอดภัย” ไม่ได้จบที่ตัวหุ่น: ต้องทำ Risk Assessment ก่อนติดตั้ง

แม้เป็น Cobot ก็ต้องประเมินความเสี่ยงตามงานจริง เช่น

• ชิ้นงานหนักไหม? มีคมไหม?

• ใช้ End-effector แบบไหน (คีม/ดูด/สกรู)?

• ความเร็วที่ต้องการสูงแค่ไหน?

• คนต้องอยู่ใกล้ตลอดหรือเข้าใกล้เป็นช่วง?

จุดเสี่ยงส่วนใหญ่เกิดจาก “อุปกรณ์ปลายแขน + ชิ้นงาน + ความเร็ว” มากกว่าตัวแขนหุ่นยนต์เอง

แนวทางติดตั้ง Cobot ให้ปลอดภัยและทำงานได้เร็วจริง (เช็กลิสต์)

• ตั้งค่า Speed/Force limit ให้เหมาะกับงานและพื้นที่

• ออกแบบตำแหน่งโต๊ะ/ฟิกซ์เจอร์ให้ชิ้นงาน “เข้าถึงง่าย” ลดการเอื้อมตัดหน้าแขนหุ่นยนต์

• ใช้ สแกนเนอร์/ม่านแสง/รั้ว เมื่อมีความเสี่ยงสูง (ของหนัก/คม/ต้องวิ่งเร็ว)

• ทำ SOP หน้างาน: จุดยืน, ขั้นตอนเข้าไปปรับชิ้นงาน, วิธีรีเซ็ตหลังหยุด

• ฝึกพนักงานเรื่อง Protective Stop และสถานการณ์ฉุกเฉิน

ตัวอย่างงานที่นิยมใช้ Cobot (และปลอดภัยเมื่อทำตามมาตรการ)

• ประกอบชิ้นงาน (Assembly)

• ขันสกรู (Screwdriving)

• ตรวจสอบคุณภาพ (Inspection)

• บรรจุ/แพ็ก (Packing)

• Pick & Place

• ดูแลเครื่องจักร (Machine Tending)

ข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

• ถ้าต้องการความเร็วสูงมากหรือยกหนักมาก อาจต้องเพิ่มมาตรการป้องกัน (รั้ว/สแกนเนอร์) หรือใช้หุ่นยนต์อุตสาหกรรมแทน

• ความปลอดภัยขึ้นกับการตั้งค่าและหน้างานจริง หากตั้งค่าแรง/ความเร็วสูงเกินไป ความเสี่ยงจะเพิ่ม

FAQ

Q: Cobot ต้องมีรั้วกั้นไหม?
A: ไม่จำเป็นเสมอไป แต่ถ้างานมีความเสี่ยงสูง (ชิ้นงานหนัก/คม/ความเร็วสูง) ควรเพิ่มสแกนเนอร์หรือรั้วเพื่อความปลอดภัย

Q: ทำไม Cobot ชนแล้วถึงหยุดได้?
A: เพราะมีระบบตรวจจับแรงต้าน/การชน เมื่อเกิดแรงผิดปกติจะสั่งหยุดแบบ Protective Stop

Q: จุดเสี่ยงหลักของ Cobot คืออะไร?
A: มักอยู่ที่อุปกรณ์ปลายแขน (คีม/ดูด/ใบมีด) ชิ้นงาน และการตั้งค่าความเร็ว–แรง มากกว่าตัวแขนหุ่นยนต์